linux

Linux Nedir, Temel Linux Komutları Nelerdir?

Linux

Bu yazımızda sizlerle Linux nedir, avantajları / dezavantajları nelerdir, temel Linux komutları nelerdir? bunları öğreneceğiz.

İçindekiler

 

Linux Nedir?

Linux, 1991 yılında Linus Torvalds tarafından geliştirilmiştir. UNIX işletim sistemi üzerinde çalışan Torvalds, bazı iyileştirmeler gerektiğini belirtmiş ancak tasarımcılar tarafından reddedilmiştir. Bu reddedilme sonucunda Linux işletim sistemi oluşmuştur.

Linux işletim sisteminin avantajları:

  • Ücretsiz ve açık kaynak kodludur.
  • Diğer işletim sistemlerine göre çok daha güvenlidir.
  • Yüksek stabiliteye sahiptir yani yavaşlama, donma gibi can sıkıcı durumlar nadiren yaşanır.
  • Kullanıcı ihtiyaçlarına göre şekillendirilen farklı dağıtımlara sahiptir.
  • Az sayıda donanım kaynağı gerektirir.
  • İçerisinde birden çok kullanıcı barındırır, bu da takım çalışmasını kolaylaştırır.

Linux işletim sisteminin dezavantajları:

  • Win7, 8, 10, 11 gibi standart versiyonu yoktur
  • Kullanım açısından Windows veya MacOS gibi kolay değildir.

Bazı Linux Dağıtımları:

  • Ubuntu
  • Kali Linux
  • Fedora
  • Arch Linux
  • Debian
  • OpenSUSE
  • Linux Mint
  • Gentoo
  • CentOS

Temel Linux Komutları Nelerdir?

  • whoami

Hangi kullanıcı olarak oturum açtığımızı gösterir.

whoami

whoami

  • uname

Sistemin kullandığı çekirdeğin adı, ana bilgisayarın adı, çekirdek sürümü, işletim sistemi vb. gibi tüm sistem bilgilerini görüntülemek için kullanılabilir.

uname

  • ifconfig

Kullandığımız sistem hakkında IP adresi, MAC adresi gibi bilgilere erişim sağlar.

ifconfig

  • pwd

Anlık olarak bulunduğumuz, çalıştığımız dizini gösterir.

pwd

  • cd

Bulunduğumuz dizini değiştirmek için kullanılır.

Bir alt dizine gitmek istiyorsak cd <dizin_adı> şeklinde kullanırız. (cd kali) (cd kali/Desktop)

Bir üst dizine çıkmak istiyorsak cd .. veya cd – şeklinde kullanılır.

Tamamen farklı bir üst dizine gitmek için cd /<dizin_adı> şeklinde kullanılır. (cd /etc/passwd) (cd /tmp)

cd

  • ls

İçinde bulunduğumuz dizinde yer alan klasör ve dosyaları listelemek için kullanılır.

Dosyaların, klasörlerin izinlerini, oluşturulma tarihlerini, oluşturan kişi gibi bilgiler için ls -l olarak kullanılır.

Gizli dosya ve klasörleri görmek için ls -a olarak kullanılır.

İki kombinasyonu birleştirip ls -la olarak da kullanılabilir.

 

Gelin bu ekran görüntüsünü biraz inceleyelim.

En başta bulunan ilk karakter

  • d ise o bir klasör
  • l ise bir link
  • ise bir dosya

Sonra gelen karakterler 3 3 3 eklinde ayırıp incelenir.

İlk 3’lü grup dosyayı oluşturan kişinin yetkilerini gösterir. (user = u)

Sonraki 3’lü grup dosyayı oluşturan kişinin içinde bulunduğu grubun yetkilerini gösterir. (grup = g)

Son 3’lü grup ise o grubun dışında kalan herkesin yetkilerini gösterir. (other = o)

  • r = okuma yetkisi
  • w = yazma yetkisi
  • x = çalıştırma yetkisi

Mesela yukarıdaki ekran görüntüsünde var isimli klasörü inceleyelim.

ilk karakter d olduğu için klasör olduğunu öğrendim.

ilk 3’lü grupta rwx olduğunu gösteriyor. Bu klasörü oluşturan kişinin bu klasör üzerinde tüm yetkilerinin olduğunu anlıyoruz.

Sonraki 3’lü grupta r-x olduğunu görüyoruz. Bu klasörü oluşturan kişinin bulunduğu gruptaki kişilerin yetkilerini gösteriyor, buradan da o gruptakilerin bu klasörü düzenleme, klasör üzerinde yazma yetkisi olmadığını sadece çalıştırma ve içine bakma, okuma yetkisi olduğunu anlıyoruz.

Son 3’lü grupta yine r-x olduğunu görüyoruz. Bu klasörü oluşturan kişinin grubu dışında kalan herkesin yetkilerini gösteriyor.

  • chmod

Dosya ve klasörlerin izinlerini değiştirmek için kullanılır.

  • – ile yetki alınır.
  • + ile yetki verilir.

u+x (user kullanıcısına çalıştırma yetkisi verir) veya g-r (grup kullanıcılarından yazma yetkisini alır) şeklinde de kullanılır.

chmod

  • man

Komutların kullanımı hakkında bilgiler öğrenmek için kullanılır.

man ls

man ls

  • help

man komutuna benzer amaçlar için kullanılır.

–help veya -h şeklinde kullanılır.

help ls

  • mkdir

Yeni bir klasör oluşturmak için kullanılır.

mkdir

  • touch

Yeni bir dosya oluşturmak için kullanılır, dosya uzantısı vermeniz iyi olur.

touch

  • mv

Bir dosyayı bir klasöre taşımak için kullanılır.

mv

  • cp

Bir dosyayı aynı dizine veya farklı dizine kopyalamak için kullanılır.

Kopyalama aşamasında ismini de değiştirebilirsiniz.

cp

  • sudo su

İlk başta kali isimli kullanıcı olarak giriş yapmaktayız fakat bazı komutları kullanmak veya bazı dizinlere erişmek için daha yüksek yetkili bir kullanıcı olmamız gerekmektedir. Bu durumlarda sudo su komutunu kullanarak root kullanıcısına geçebiliyoruz.

sudo su

  • apt

Güncelleme almak ve eksik komutları yüklemek için kullanılır.

Güncelleme için apt update ve apt upgrade komutları kullanılır.

Komut yükleme için apt install <komut_adı> şeklinde kullanılır. (apt install figlet)

apt

  • systemctl

Linux’ta bulunan servisleri başlatmak, durdurmak veya durumunu öğrenmek için kullanılır.

systemctl

  • ping

Linux cihazımızın internete erişip erişmediğini anlamak için kullanılır.

Aynı zamanda yanına yazdığımız domainin IP adresini de öğrenebiliyoruz.

ping

  • nmap

Ağ taraması, ağda bulunan açık portları ve çalışan servisleri öğrenmek için kullanılır.

nmap

  • cat

Terminal üzerinden bir dosyayı okumak için kullanılır.

cat

  • head

Dosyaların ilk 10 satırını okumak için kullanılır.

head

  • tail

Dosyaların son 10 satırını okumak için kullanılır.

tail

  • sort

Dosya içerisinde bulunan satırları alfabetik şekilde sıralamak için kullanılır.

sort

  • grep

Bir dosya içerisindeki belirli anahtar kelimeleri aramak için kullanılır.

grep

  • tr

Dosya içerisindeki belirli karakterleri değiştirmek için kullanılır.

tr

  • cut

-d parametresi ile verdiğimiz karakter (ler) den itibaren ayırma işlemi gerçekleştiriliyor.

-f parametresi ile ayrılan bölümlerden kaçıncı sıradakini görmek istediğimizi belirliyoruz.

cut

  • sed

s parametresi ile yeri değişecek olan kelimeleri belirliyoruz.

g parametresi ile tüm dosyada tarama yapmasını söylüyoruz.

sed

  • wc -l

Dosya içerisindeki satır sayısını öğrenmek için kullanır.

wc -l

  • rm

Dosya silmek için kullanılır.

Klasör silmek için rm -rf şeklinde kullanılır.

Bu işlemin geri dönüşü yoktur, dikkatli olmanızda fayda var.

rm -rf

  • echo

Yazdığımız satırları, kelimeleri ekrana yansıtır.

echo

  • uniq

Tekrar eden verileri, satırları kaldırır.

uniq

uniq

  • file

Dosya türünü öğrenmek için kullanılır. Ayrıca dosya mı klasör mü olduğunu da anlamak için kullanılır.

file

  • gunzip

Sonu .gz ile biten sıkıştırılmış dosyaları açmak için kullanılır.

gunzip

  • tar

Sonu .tar ile biten sıkıştırılmış dosyaları açmak için kullanılır.

tar

  • clear

Bu kadar komuttan sonra terminalimiz doldu, peki bunu temizleyebilir miyiz? tabii ki evet. Bunun için clear komutunu kullanmamız yeter.

clear

clear

Vakit ayırdığınız için teşekkürler. Umarım faydalı olmuştur. Herhangi bir sorunuz olursa çekinmeden yazabilirsiniz…

Bir cevap yazın